Wat is vrije wil?

Wat een ‘wil’ is, dat weten we misschien nog wel. We willen tenslotte van alles: mooie kleren, een rijbewijs, op vakantie naar het buitenland. Maar wat voor wil is een ‘vrije wil’? Aangezien het idee van vrije wil in onze samenleving zo vertrouwd en algemeen geaccepteerd is, zou je denken dat we allemaal wel weten wat we met ‘vrije wil’ bedoelen en dat we er ook allemaal hetzelfde mee bedoelen. Maar als je aan mensen gaat vragen wat ze nu precies met ‘vrije wil’ bedoelen, dan raak je binnen de kortste keren in zeer verwarrende discussies verzeild. Het is moeilijk om een definitie van ‘vrije wil’ te vinden die precies beschrijft wat iedereen er gevoelsmatig mee bedoelt. (Vrije wil, p. 9)

In ons boek maken we een onderscheid tussen drie begrippen van vrije wil: vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid, vrije wil als zelfverwerkelijking en vrije wil als bewuste aansturing.

Bas Haring: zijn wij vrij?

Een aantal jaren geleden maakte Bas Haring het filosofische televisieprogramma ‘Stof’ waarin hij elke aflevering een belangrijke filosofische vraag onderzocht. Deze aflevering op YouTube gaat over vrije wil (duur: 25 minuten). Marit Pepplinkhuizen (filosofiedocent op het VechtCollege in Breukelen) maakte een aantal kijkvragen bij deze aflevering.

Op andermans erf?

Afgelopen week stuurde een docent uit Tilburg ons een artikel in de Academische Boekengids waarin een filosoof, twee juristen en een neuropsycholoog kritische kanttekeningen maken bij Victor Lammes neurowetenschappelijke perspectief op de discussie(s) over vrije wil. Goede achtergrondliteratuur bij zowel hoofdstuk 4 als hoofdstuk 2.

De vrije wil is dood. Leve de vrije wil!

“Neurologen hebben de vrije wil doodverklaard. In een serie onderzocht Trouw de mogelijke gevolgen hiervan. Een gevolg is in elk geval een levendig debat. Een slotbeschouwing aan de hand van lezersreacties.” (Trouw, 26 maart 2011)

Filmtip: TBS

In TBS speelt Theo Maassen (een van onze favoriete cabaretiers) Johan van der S. die ontsnapt uit een Tbs-kliniek. Achtervolgd door de politie gijzelt hij de 13-jarige Tessa. De instabiele en onvoorspelbare Johan blijft tot het einde van een film zorgen voor verrassingen. Wat moet je nou met zo’n man (trailer)?

Alleen andermans gedrag is voorbestemd …

“Andermans gedrag is voorbestemd, maar het mijne niet. Mensen vinden hun eigen gedrag een stuk minder voorspelbaar dan dat van anderen, blijkt uit experimenten, en menen ook dat ze bewuster handelen. Feitelijk schrijven ze zichzelf wel een vrije wil toe, maar anderen nauwelijks, concluderen twee psychologen.” (Lees verder)

Vrije wil meet je niet met een hersenscan

Neuroloog en bestsellerauteur Dick Swaab is niet kritisch genoeg over onderzoek dat zijn mening onderbouwt, aldus filosofen Evers en van Miltenburg (De Volkskrant, 15 september 2011).

Disney en het denken van kinderen

We hebben ze allemaal gezien (vaak zelfs vele malen) ‘The Lion King’, ‘Bambi’, ‘Aladdin’, kortom de 1001 en sprookjes en verhalen verfilmd door Disney . Onschuldig vermaak zou je denken, maar hoeveel invloed hebben de films van Disney eigenlijk op ons denken? Dit korte filmpje (10 minuten) suggereert dat Disney met haar producten bijdraagt aan het in stand houden van (verouderde) stereotype verschillen tussen man en vrouw. Dat in ieder geval sommige heel jonge kinderen al heel goed weten wat ze van mannen en vrouwen mogen verwachten (en wat niet) kun je zien in deze grappige opname.

Een handig apparaat

“Iedereen heeft een lichaam, en dat lichaam maakt dingen mogelijk – of juist niet. Hoe verhoudt verhoudt vrijheid zich tot de ‘kerker’ (volgens Plato) waarin de mens zit opgesloten?” (De Volkskrant, 27 maart 2010)

De vrije wil bestaat niet

Je leest het de laatste tijd zo vaak dat je er bijna niet meer van op zou kijken: wetenschappers die beweren dat ‘de vrije wil’ niet bestaat. Victor Lamme is momenteel een van de meest gehoorde onder hen. In zijn boek uit 2010 bij uitgeverij Bert Bakker zet hij voor ons netjes op een rijtje wie echt de baas is in het brein. Maar laat hij daarmee ook werkelijk zien dat mensen geen vrije wil hebben? Bezoek ook Lammes website voor interessante artikelen en filmpjes.

Lekker doen wat je niet wilt

“De media berichten de laatste jaren volop over wetenschappelijke ontdekkingen die aangeven hoe onze biologie ons gedrag stuurt en verklaart. Wat is er waar van die berichten? En laat de wetenschap nog ruimte voor menselijke vrijheid?” (De Volkskrant, 27 maart 2010)