Wat is vrije wil?

Wat een ‘wil’ is, dat weten we misschien nog wel. We willen tenslotte van alles: mooie kleren, een rijbewijs, op vakantie naar het buitenland. Maar wat voor wil is een ‘vrije wil’? Aangezien het idee van vrije wil in onze samenleving zo vertrouwd en algemeen geaccepteerd is, zou je denken dat we allemaal wel weten wat we met ‘vrije wil’ bedoelen en dat we er ook allemaal hetzelfde mee bedoelen. Maar als je aan mensen gaat vragen wat ze nu precies met ‘vrije wil’ bedoelen, dan raak je binnen de kortste keren in zeer verwarrende discussies verzeild. Het is moeilijk om een definitie van ‘vrije wil’ te vinden die precies beschrijft wat iedereen er gevoelsmatig mee bedoelt. (Vrije wil, p. 9)

In ons boek maken we een onderscheid tussen drie begrippen van vrije wil: vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid, vrije wil als zelfverwerkelijking en vrije wil als bewuste aansturing.

Kan een varkentje iets willen?

Om een vrije wil te hebben, moet je natuurlijk ook een wil hebben. Ik wil allerlei dingen, maar mijn stofzuiger volgens mij niet. Een stofzuiger heeft dus geen wil. Maar kan een varkentje (zelf) iets willen of reageert die alleen maar op ‘prikkels’? Filosoof Bas Haring vraag het zich ook af. En ik ook, want zo makkelijk is deze vraag eigenlijk helemaal niet te beantwoorden. Als je hem zou stellen aan andere filosofen zoals bijvoorbeeld Frankfurt, Sartre, Descartes en Hume zul je dan ook heel verschillende antwoorden krijgen.

Experiment van Libet

(Met dank aan Lobke Kriele, docente filosofie op het Theresialyceum in Tilburg.)

Alan Turing

Alan_Turing_photo

 

 

 

 

 

In 1950 publiceerde de beroemde wiskundige Alan Turing een artikel waarin hij een test beschreef waarmee uitgemaakt zou kunnen worden of een machine (een computer) kan denken zoals een mens. Deze test is bekend geworden als de Turingtest. Over de vraag of computers daadwerkelijk kunnen denken of dat ooit zullen kunnen is ook nu nog veel discussie. Feit is in ieder geval dat de vergelijking tussen wat computers doen en menselijk denken, waarnemen en handelen al enkele decennia de motor is achter veel onderzoek in de cognitieve psychologie. Maar als blijkt dat computers kunnen denken (of iets doen dat daar op lijkt), zouden ze dan ook ooit een vrije wil kunnen hebben?

Binnenkort verschijnt er een film over het leven van Alan Turing. In dit filmpje schetst Lieven Scheire kort het bewogen leven van Turing en zie je de trailer van de te verschijnen film. Ik ga in ieder geval kijken … (Met dank aan N. Hooijmans.)

Vrije wil en je stofzuiger

Sinds kort heeft Nederland er een universiteit bij, namelijk de universiteit van Nederland waar je gratis en voor niks colleges kan volgen van allerlei hoogleraren. Natuurlijk wordt er op de universiteit van Nederland ook nagedacht over vrije wil. Zo legt filosoof Bas Haring uit wat vrije wil, je hersenen en je stofzuiger met elkaar te maken hebben.

Kennislink over vrije wil

Een artikel over vrije wil op kennislink met onderaan verschillende interessante verwijzingen. Interessant om te lezen, maar ook mooi materiaal voor toetsen.

Keuzes, keuzes, keuzes …

Volgens de Amerikaanse psycholoog Barry Schwartz worden mensen ongelukkiger als ze meer keuzemogelijkheden hebben. In zijn TED-lezing van juli 2005 geeft hij zijn argumenten voor deze stelling.  De visie van Schwartz roept interessante vragen op over het denken over verantwoordelijkheid en zelfverwerkelijking in hedendaagse westerse samenlevingen. Met dank aan Wibo van Lanen, docent filosofie aan het Maaswaal College in Wijchen.

Sterk verminderd meetbaar …

“In de rechtzaal adviseren psychiaters vaak over de vraag of verdachten verantwoordelijk gehouden moeten worden voor hun daden. Maar hoe bepalen de experts of een misdadiger toerekeningsvatbaar is?” (NRC, 9 juni 2012)

We zijn meer dan ons brein

“Hersenonderzoekers die mensen reduceren tot neuronen in hun hoofd, hebben het mis. De mens bestaat, met zijn vrije wil, zijn emotie, met al zijn grilligheden …” aldus Bert Keizer. (Lees verder)

En nu komt het …

Volgens Bas Haring bestaat vrije wil wel. (De Volkskrant, 10 maart 2012)

Leesvragen en oefenvragen bij ‘Vrije wil’

In dit document vind je een verzameling lees- en oefenvragen die kunnen helpen bij het lezen en eigen maken van de theorie die wordt behandeld in ons boek. Met veel dank aan mijn collega op het Koning Willem II College, Hans Happel, die het leeuwendeel van de vragen in dit document heeft gemaakt. We houden ons aanbevolen voor meldingen van eventuele (tik-)fouten.