Vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid

Een handeling uit vrije wil is een handeling waarvoor je moreel verantwoordelijk bent. Als je niet uit vrije wil handelt, dan ben je ook niet verantwoordelijk voor die handeling.

Met ‘vrije wil’ bedoelen we het soort controle over je eigen gedrag dat vereist is voor verantwoordelijkheid. (Vrije wil, p. 21)

Vrije wil en je stofzuiger

Sinds kort heeft Nederland er een universiteit bij, namelijk de universiteit van Nederland waar je gratis en voor niks colleges kan volgen van allerlei hoogleraren. Natuurlijk wordt er op de universiteit van Nederland ook nagedacht over vrije wil. Zo legt filosoof Bas Haring uit wat vrije wil, je hersenen en je stofzuiger met elkaar te maken hebben.

Miljoenenvergissing?

Stel je bent bakker en je doet mee aan een spelshow. Je komt op een punt in het spel dat je 125.000 euro mee naar huis mag nemen, maar je kunt ook doorspelen voor een maximale winst van 5 miljoen euro. Het is voor iedereen – voor jou ook – duidelijk dat je door moet spelen en het enige dat je moet doen is NIET op de rode knop recht voor je neus drukken, want dan stopt het spel en blijft je winst staan op 125.000 euro. De spanning stijgt, felle lampen, muziek, Linda de Mol die in je oor staat te blaten en … JE DRUKT OP DE KNOP!? Dat overkwam Arrold van den Hurk en advocaat Peter Plasman wil dat deze bakker alsnog zijn 5 miljoen krijgt. Is Van den Hurk verantwoordelijk voor het drukken op de rode knop of niet? Lees hier meer over deze verrassende casus.

Kwantummechanica

In hoofdstuk 2 van ons boek besteden we kort aandacht aan de kwantummechanica, omdat er filosofen zijn (bijvoorbeeld Robert Kane) die in deze natuurkundige theorie ruimte zien voor het bestaan van vrije wil. Er is natuurlijk veel meer te zeggen over deze filosofische opvatting dan wij doen, maar het blijft lastig die kwantummechanica. Gelukkig snappen de natuurkundigen er zelf ook niet veel van, zoals Lieven Scheire ons in het onderstaande filmpje uitlegt. Even door de eerste 30 seconden heen bijten en daarna wordt het leuk … (met dank aan mevrouw Kriele-van den Akker, docente filosofie aan het Theresialyceum in Tilburg).

 

Film over Kuklinski

TheIceman2011Poster

In hoofdstuk van ons boek gebruiken we de casus van Richard Kuklinski om lezers aan het denken te zetten over vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid. Dit jaar verscheen de speelfilm The Iceman over het leven van Kuklinski.

Kennislink over vrije wil

Een artikel over vrije wil op kennislink met onderaan verschillende interessante verwijzingen. Interessant om te lezen, maar ook mooi materiaal voor toetsen.

Keuzes, keuzes, keuzes …

Volgens de Amerikaanse psycholoog Barry Schwartz worden mensen ongelukkiger als ze meer keuzemogelijkheden hebben. In zijn TED-lezing van juli 2005 geeft hij zijn argumenten voor deze stelling.  De visie van Schwartz roept interessante vragen op over het denken over verantwoordelijkheid en zelfverwerkelijking in hedendaagse westerse samenlevingen. Met dank aan Wibo van Lanen, docent filosofie aan het Maaswaal College in Wijchen.

De dader heeft het niet gedaan …

Volgens de Amerikaanse psycholoog Daniel Wegner berust het idee dat wij bewust ons handelen aansturen op een illusie. Simone de Schipper interviewde hem. Het interview kun je hier lezen. Wil je meer weten over het werk van Wegner blader dan eens door zijn boek The Illusion of Conscious Will.

Sleutels over Hume

Afgelopen week wees Arthur Franssen (docent filosofie op het Sint-Maartenscollege in Maastricht) ons op deze handige tekst van Jan Sleutels over David Hume. In de tekst worden Humes opvattingen over inductie, causaliteit, noodzakelijkheid en vrije wil in onderlinge samenhang besproken.

Philipse over bewustzijn, neurowetenschappen en vrije wil

Ook de Herman Philipse (hoogleraar, UU) denkt na over vrije wil. In dit hoorcollege gaat Philipse onder meer in op de relatie tussen vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid en vrije wil als bewuste aansturing. Hij concludeert dat neurowetenschappers zich bezig houden met vrije wil als bewuste aansturing, maar dat hun conclusies over dat begrip van vrije wil niet noodzakelijk ook betrekking hebben op het al dan niet bestaan van vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid.

PPT Inleiding hoofdstuk 2

Klik hier voor een korte presentatie die gebruikt kan worden als inleiding op hoofdstuk 2 (t/m paragraaf 2.2.4).