Vrije wil als bewuste aansturing


Een handeling uit vrije wil is een handeling die wordt aangestuurd door een bewuste gedachte die je vlak voor de handeling hebt. Je handelt uit vrije wil wanneer je handeling het gevolg is van het feit dat je dacht: ‘En nu ga ik dit doen.’ Met ‘vrije wil’ bedoelen we dus het vermogen om bewust je eigen lichaam in beweging te brengen. (Vrije wil, p. 21)

Kwantummechanica

In hoofdstuk 2 van ons boek besteden we kort aandacht aan de kwantummechanica, omdat er filosofen zijn (bijvoorbeeld Robert Kane) die in deze natuurkundige theorie ruimte zien voor het bestaan van vrije wil. Er is natuurlijk veel meer te zeggen over deze filosofische opvatting dan wij doen, maar het blijft lastig die kwantummechanica. Gelukkig snappen de natuurkundigen er zelf ook niet veel van, zoals Lieven Scheire ons in het onderstaande filmpje uitlegt. Even door de eerste 30 seconden heen bijten en daarna wordt het leuk … (met dank aan mevrouw Kriele-van den Akker, docente filosofie aan het Theresialyceum in Tilburg).

 

Kennislink over vrije wil

Een artikel over vrije wil op kennislink met onderaan verschillende interessante verwijzingen. Interessant om te lezen, maar ook mooi materiaal voor toetsen.

Kettingbrief ‘Zijn wij ons brein?’

“Laat de reductie van de mens tot brein genoeg ruimte voor een sociologisch, psychologisch of pedagogisch mensbeeld, dat zich niet baseert op neurologisch onderzoek? Hebben we straks alleen nog maar hersenwetenschappers nodig? […] Verschillende docenten en hoogleraren beantwoordden een aantal vragen over hun vakgebied in relatie tot het brein…”

… en sommigen van hen gaan ook in op de vraag of mensen een vrije wil hebben en wat neurowetenschappers ons daar zoal over kunnen vertellen (en wat niet niet). Interessant document dat je hier kunt bekijken (met dank aan Marit Pepplinkhuizen, filosofiedocente op het VechtCollege in Breukelen).

Philipse versus de neurowetenschappers

Korte reactie van Herman Philipse op de stelling dat wij ons brein zouden zijn. Niet dus, aldus Philipse. Althans, dat is in ieder geval niet het hele verhaal. Ook neurowetenschappers dienen volgens Philipse te onderscheiden tussen oorzaken en redenen. Met dank aan Lobke Kriele (docente filosofie op het Theresialyceum in Tilburg).

De dader heeft het niet gedaan …

Volgens de Amerikaanse psycholoog Daniel Wegner berust het idee dat wij bewust ons handelen aansturen op een illusie. Simone de Schipper interviewde hem. Het interview kun je hier lezen. Wil je meer weten over het werk van Wegner blader dan eens door zijn boek The Illusion of Conscious Will.

Philipse over bewustzijn, neurowetenschappen en vrije wil

Ook de Herman Philipse (hoogleraar, UU) denkt na over vrije wil. In dit hoorcollege gaat Philipse onder meer in op de relatie tussen vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid en vrije wil als bewuste aansturing. Hij concludeert dat neurowetenschappers zich bezig houden met vrije wil als bewuste aansturing, maar dat hun conclusies over dat begrip van vrije wil niet noodzakelijk ook betrekking hebben op het al dan niet bestaan van vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid.

Natuurkunde

In hoofdstuk 2 en 4 van ons boek brengen we vrije wil in verband met de vraag naar de fundamentele aard van de wereld. We verwijzen naar kwantummechanica (paragraaf 2.3.2) en bespreken in vogelvlucht de historische verschuiving van een teleologisch wereldbeeld naar een mechanistisch wereldbeeld (paragraaf 4.2 en 4.3). In dit korte filmpje worden het soort natuurkundige inzichten dat in ons boek op de achtergrond meespelen op een humoristische manier besproken door een natuurkundige. Uit het filmpje blijkt duidelijk dat niet alleen filosofie meestal meer vragen oproept dan ze beantwoordt; het komt ook voor in de natuurkunde.

Zijn wij machines?

“Wat is er aan de hand? Waarom accepteren we zo klakkeloos het idee dat we slechts een autonoom opererende kluwen zenuwcellen zijn?” Klik hier om te lezen hoe Marian Donner deze vraag beantwoordde in NRC Handelsblad van 1 maart 2011.

We zijn meer dan ons brein

“Hersenonderzoekers die mensen reduceren tot neuronen in hun hoofd, hebben het mis. De mens bestaat, met zijn vrije wil, zijn emotie, met al zijn grilligheden …” aldus Bert Keizer. (Lees verder)

En nu komt het …

Volgens Bas Haring bestaat vrije wil wel. (De Volkskrant, 10 maart 2012)