Vrije wil als bewuste aansturing


Een handeling uit vrije wil is een handeling die wordt aangestuurd door een bewuste gedachte die je vlak voor de handeling hebt. Je handelt uit vrije wil wanneer je handeling het gevolg is van het feit dat je dacht: ‘En nu ga ik dit doen.’ Met ‘vrije wil’ bedoelen we dus het vermogen om bewust je eigen lichaam in beweging te brengen. (Vrije wil, p. 21)

Kan een varkentje iets willen?

Om een vrije wil te hebben, moet je natuurlijk ook een wil hebben. Ik wil allerlei dingen, maar mijn stofzuiger volgens mij niet. Een stofzuiger heeft dus geen wil. Maar kan een varkentje (zelf) iets willen of reageert die alleen maar op ‘prikkels’? Filosoof Bas Haring vraag het zich ook af. En ik ook, want zo makkelijk is deze vraag eigenlijk helemaal niet te beantwoorden. Als je hem zou stellen aan andere filosofen zoals bijvoorbeeld Frankfurt, Sartre, Descartes en Hume zul je dan ook heel verschillende antwoorden krijgen.

Ik en mijn zelf

Descartes zei het al: “Als ik nergens meer zeker van kan zijn, dan kan ik in ieder geval nog terugvallen op mijzelf.” Maar is dat zelf wel zo vanzelfsprekend? Wat is het zelf? En wáár is het zelf? In deze aflevering van Dus ik ben reist filosofe Stine Jensen naar de Verenigde Staten om daar een antwoord op te vinden.

Experiment van Libet

(Met dank aan Lobke Kriele, docente filosofie op het Theresialyceum in Tilburg.)

Alan Turing

Alan_Turing_photo

 

 

 

 

 

In 1950 publiceerde de beroemde wiskundige Alan Turing een artikel waarin hij een test beschreef waarmee uitgemaakt zou kunnen worden of een machine (een computer) kan denken zoals een mens. Deze test is bekend geworden als de Turingtest. Over de vraag of computers daadwerkelijk kunnen denken of dat ooit zullen kunnen is ook nu nog veel discussie. Feit is in ieder geval dat de vergelijking tussen wat computers doen en menselijk denken, waarnemen en handelen al enkele decennia de motor is achter veel onderzoek in de cognitieve psychologie. Maar als blijkt dat computers kunnen denken (of iets doen dat daar op lijkt), zouden ze dan ook ooit een vrije wil kunnen hebben?

Binnenkort verschijnt er een film over het leven van Alan Turing. In dit filmpje schetst Lieven Scheire kort het bewogen leven van Turing en zie je de trailer van de te verschijnen film. Ik ga in ieder geval kijken … (Met dank aan N. Hooijmans.)

Waar in je brein zit bewustzijn?

Prof. dr. Jeroen Geurts legt uit waarom dit zo’n lastige vraag is en komt tot een antwoord waar filosoof Daniel Dennett helemaal niet ontevreden over zou zijn. Het korte college is hier te bekijken.

Kiezen

Op wetenschap24.nl is een aflevering van Labyrint te zien: Kiezen is wetenschap. Hierin vertellen onderzoekers zoals Victor Lamme hoe ze kunnen voorspellen welke politicus het goed gaat doen in de verkiezingen. Mensen kiezen volgens Lamme helemaal niet op inhoud, maar baseren hun keuze op hun gevoel of op hoe betrouwbaar het gezicht van een politicus er uit ziet. Daarnaast gaat Ap Dijksterhuis in op belang van onbewuste informatieverwerking bij het nemen van beslissingen. (Met dank aan Simone Kamman, docent filosofie in Almere.)

Stoppen met roken …

Stoppen met roken, het is niet zo makkelijk als het lijkt. Uitleggen wat er precies aan de hand is als je besluit om te stoppen met roken of daar juist niet in slaagt is misschien nog wel moeilijker. Op de website van Existential Comics doen ze een poging … (Met dank aan Lobke Kriele, docente filosofie op het Theresialyceum in Tilburg.)

Had Breivik zijn bewusztijn opzij kunnen zetten?

“Op 22 juli 2011 stapt een zwaar bewapende man in een boot die hem naar een eiland zal brengen. Hij is van plan zo veel mogelijk kinderen te doden die daar op een zomerkamp verblijven. Hij slaagt in die opzet, want als hij wordt aangehouden heeft hij 77 van de aanwezige kinderen gedood. Tegenover politie en justitie verklaart hij bewust te hebben gehandeld en een goed doel te hebben nagestreefd en bereikt: de socialistische partij beroven van toekomstige leiders.” (De Volkskrant, 31 maart 2014)

Vrije wil en je stofzuiger

Sinds kort heeft Nederland er een universiteit bij, namelijk de universiteit van Nederland waar je gratis en voor niks colleges kan volgen van allerlei hoogleraren. Natuurlijk wordt er op de universiteit van Nederland ook nagedacht over vrije wil. Zo legt filosoof Bas Haring uit wat vrije wil, je hersenen en je stofzuiger met elkaar te maken hebben.

Miljoenenvergissing?

Stel je bent bakker en je doet mee aan een spelshow. Je komt op een punt in het spel dat je 125.000 euro mee naar huis mag nemen, maar je kunt ook doorspelen voor een maximale winst van 5 miljoen euro. Het is voor iedereen – voor jou ook – duidelijk dat je door moet spelen en het enige dat je moet doen is NIET op de rode knop recht voor je neus drukken, want dan stopt het spel en blijft je winst staan op 125.000 euro. De spanning stijgt, felle lampen, muziek, Linda de Mol die in je oor staat te blaten en … JE DRUKT OP DE KNOP!? Dat overkwam Arrold van den Hurk en advocaat Peter Plasman wil dat deze bakker alsnog zijn 5 miljoen krijgt. Is Van den Hurk verantwoordelijk voor het drukken op de rode knop of niet? Lees hier meer over deze verrassende casus.