René Descartes


Mensen sturen hun lichamen aan met hun vrije wil die zetelt in een onstoffelijke ziel.

Kan een varkentje iets willen?

Om een vrije wil te hebben, moet je natuurlijk ook een wil hebben. Ik wil allerlei dingen, maar mijn stofzuiger volgens mij niet. Een stofzuiger heeft dus geen wil. Maar kan een varkentje (zelf) iets willen of reageert die alleen maar op ‘prikkels’? Filosoof Bas Haring vraag het zich ook af. En ik ook, want zo makkelijk is deze vraag eigenlijk helemaal niet te beantwoorden. Als je hem zou stellen aan andere filosofen zoals bijvoorbeeld Frankfurt, Sartre, Descartes en Hume zul je dan ook heel verschillende antwoorden krijgen.

Ik en mijn zelf

Descartes zei het al: “Als ik nergens meer zeker van kan zijn, dan kan ik in ieder geval nog terugvallen op mijzelf.” Maar is dat zelf wel zo vanzelfsprekend? Wat is het zelf? En wáár is het zelf? In deze aflevering van Dus ik ben reist filosofe Stine Jensen naar de Verenigde Staten om daar een antwoord op te vinden.

Waar in je brein zit bewustzijn?

Prof. dr. Jeroen Geurts legt uit waarom dit zo’n lastige vraag is en komt tot een antwoord waar filosoof Daniel Dennett helemaal niet ontevreden over zou zijn. Het korte college is hier te bekijken.

Natuurkunde

In hoofdstuk 2 en 4 van ons boek brengen we vrije wil in verband met de vraag naar de fundamentele aard van de wereld. We verwijzen naar kwantummechanica (paragraaf 2.3.2) en bespreken in vogelvlucht de historische verschuiving van een teleologisch wereldbeeld naar een mechanistisch wereldbeeld (paragraaf 4.2 en 4.3). In dit korte filmpje worden het soort natuurkundige inzichten dat in ons boek op de achtergrond meespelen op een humoristische manier besproken door een natuurkundige. Uit het filmpje blijkt duidelijk dat niet alleen filosofie meestal meer vragen oproept dan ze beantwoordt; het komt ook voor in de natuurkunde.

We zijn meer dan ons brein

“Hersenonderzoekers die mensen reduceren tot neuronen in hun hoofd, hebben het mis. De mens bestaat, met zijn vrije wil, zijn emotie, met al zijn grilligheden …” aldus Bert Keizer. (Lees verder)

Een handig apparaat

“Iedereen heeft een lichaam, en dat lichaam maakt dingen mogelijk – of juist niet. Hoe verhoudt verhoudt vrijheid zich tot de ‘kerker’ (volgens Plato) waarin de mens zit opgesloten?” (De Volkskrant, 27 maart 2010)

Descartes op het web

  • Lemma over Descartes in de Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  • Three Minute Philosophy filmpje over Descartes: