John Gray

Het idee van zelfverwerkelijking is een typisch westerse misvatting.

Kiezen

Op wetenschap24.nl is een aflevering van Labyrint te zien: Kiezen is wetenschap. Hierin vertellen onderzoekers zoals Victor Lamme hoe ze kunnen voorspellen welke politicus het goed gaat doen in de verkiezingen. Mensen kiezen volgens Lamme helemaal niet op inhoud, maar baseren hun keuze op hun gevoel of op hoe betrouwbaar het gezicht van een politicus er uit ziet. Daarnaast gaat Ap Dijksterhuis in op belang van onbewuste informatieverwerking bij het nemen van beslissingen. (Met dank aan Simone Kamman, docent filosofie in Almere.)

Had Breivik zijn bewusztijn opzij kunnen zetten?

“Op 22 juli 2011 stapt een zwaar bewapende man in een boot die hem naar een eiland zal brengen. Hij is van plan zo veel mogelijk kinderen te doden die daar op een zomerkamp verblijven. Hij slaagt in die opzet, want als hij wordt aangehouden heeft hij 77 van de aanwezige kinderen gedood. Tegenover politie en justitie verklaart hij bewust te hebben gehandeld en een goed doel te hebben nagestreefd en bereikt: de socialistische partij beroven van toekomstige leiders.” (De Volkskrant, 31 maart 2014)

Pinker vs. Gray

Volgens de Britse filosoof John Gray, die we in ons boek bespreken (paragraaf 3.6), is het humanistische idee van morele vooruitgang een misvatting. Het is volgens hem niet zo dat we ons als individuen steeds meer bewust zijn geraakt van het feit dat het beter is om vreedzaam te leven. Integendeel, uit zowel onderzoek als historische gebeurtenissen blijkt dat er weinig voor nodig is om ook ons tot wreedheden te drijven. Sterker nog, de technologische vooruitgang stelt ons in staat om dat op steeds grotere schaal te doen, zoals bijvoorbeeld gedurende de Tweede Wereldoorlog.

In zijn provocatieve nieuwe boek The Better Angels of our Nature beweert de Amerikaans-Canadese psycholoog Steven Pinker precies het tegengestelde. Volgens Pinker is het geweld van tegenwoordig in historisch opzicht zeer minimaal te noemen. De oorlogen in de twintigste eeuw, inclusief de Holocaust, drijven het gemiddeld aantal gewelddadige doden maar weinig op wanneer je dat gemiddelde vergelijkt met de middeleeuwen. En wanneer je de middeleeuwen vergelijkt met de prehistorie, dan suggereert archeologisch onderzoek dat wat dat betreft de middeleeuwen weer een relatief veilige tijd vormden voor mensen om in te leven. In tegenstelling tot wat de media soms lijken te suggereren, wordt de wereld dus eigenlijk steeds veiliger.

Volgens Pinker zijn we erin geslaagd om een psychologische ontwikkeling door te maken waardoor we steeds vreedzamer zijn geworden. Biedt Pinker een mogelijk antwoord op Gray? Lees de recensie in het NRC of de pagina over het boek op Steven Pinkers website.

Boekentip: 1984

Dystopische klassieker van George Orwell over het leven van Winston Smith onder het totalitaire regime van Oceanië.  Big brother is watching you

Filmtip: The Wave

Filmklassieker over een geschiedenisdocent die zijn klas door middel van een gevaarlijk experiment laat zien hoe makkelijk mensen zich binnen een groep door leiders laten aansturen. Misschien zijn we toch niet zo autonoom als we denken …

Voor meer achtergronden bij de film zie de website van Histoforum.

De film is online te bekijken: The Wave

Er is ook een Duitse (en wat langere) versie van deze film getiteld Die Welle.

Gray op het web