Daniel Dennett

Bewustzijn is geen plaats (in de hersenen of waar dan ook) en er is geen aanwijsbare grens waarna informatie bewust wordt. Vrije wil is uitgesmeerd over de tijd.

Op andermans erf?

Afgelopen week stuurde een docent uit Tilburg ons een artikel in de Academische Boekengids waarin een filosoof, twee juristen en een neuropsycholoog kritische kanttekeningen maken bij Victor Lammes neurowetenschappelijke perspectief op de discussie(s) over vrije wil. Goede achtergrondliteratuur bij zowel hoofdstuk 4 als hoofdstuk 2.

Erratum: pagina 188 Vrije wil

Op pagina 186-191 van Vrije wil staat een tekstfragment uit Daniel Dennetts De evolutie van de vrije wil (vertaald door H. Bosman, 2004). Bij het drukken van deze tekst in Vrije wil is er structureel iets verkeerd gegaan met het plaatsen van afbreekstreepjes. Daarnaast zijn wij van mening dat er in de vertaling een inhoudelijke fout zit die we hier in ieder geval even willen noemen om verwarring tijdens het lezen zoveel mogelijk te voorkomen.

Het gaat om de volgende zin op pagina 188 van Vrije wil: ‘Het brein heeft trucjes om deze vertragingen onder bepaalde voorwaarden te verminderen, zoals het zoeken naar een lokatie voor bepaalde onderdelen onder tijdsdruk.’ Een betere vertaling was volgens ons geweest: ‘Het brein heeft trucjes om deze vertragingen in bepaalde situaties te vermijden, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van tijdsdruk en je in een omgeving op zoek bent naar een specifiek voorwerp.’

Wat Dennett hier probeert duidelijk te maken is dat als je bijvoorbeeld haast hebt en bent vergeten in welk fietsenrek op station Tilburg je je fiets ook weer had gestald het vaak beter werkt om in plaats van alle rekken een voor een af te gaan lopen (een tijdrovende bewuste methode) eerst eens globaal je blik over de rekken te laten gaan. Hoewel je dan niet heel bewust en gestructureerd alle fietsen een voor een bekijkt, zul je in veel gevallen merken dat je je fiets toch snel in het oog krijgt. De truc hier is dat je je aandacht niet bewust stuurt, maar de vrije hand geeft om van rek naar rek te gaan. In de woorden van Wolfe, Alvarez en Horowitz (2000): ‘de aandacht is snel, maar de [bewuste, TvdL] wil is langzaam’.’

Time and the Observer (voor docenten)

In 1992 publiceerden de Daniel Dennett en Michael Kinsbourne het artikel ‘Time and the Observer’ waarin ze een aantal in hun ogen verouderde, maar aanhoudende cartesiaanse misvattingen over bewustzijn te lijf gaan die wellicht ook een rol spelen in het beroemde experiment van Libet dat we bespreken in hoofdstuk 4 van ons boek. Leuk om te lezen als achtergrond, zeker voor aanwezigen bij de UvT studiemiddag over vrije wil als bewuste aansturing op 7 november 2011.

“Deleted Scene”: Dennetts compatibilisme

Omdat er zoveel gefilosofeerd is (en wordt) over vrije wil moesten we tijdens het schrijven van ons boek telkens keuzes maken over wat er uiteindelijk wel en niet in zou komen. Een van de paragrafen die de uitgeverij niet gehaald heeft, maar die we jullie niet willen onthouden is een paragraaf over het compatibilisme van de Amerikaanse filosoof Daniel Dennett.

Dennett op het web